Leesclubtip Khaled Hosseini - De vliegeraar

Eerdere leesclubtips

Leesclubtip Khaled Hosseini - <em>De vliegeraar</em>

Inleiding

De vliegeraar is een teder en tegelijkertijd ongekend spannend boek over lotsverbondenheid en de prijs van leugens en verraad. Het is het sprankelende debuut van Khaled Hosseini, in Afghanistan opgegroeid en in 1980 geëmigreerd naar de Verenigde Staten.
'Een onvergetelijk verhaal dat je nog jaren bijblijft. Het bevat alle grote thema's van de literatuur en het leven: liefde, eer, schuld en verlossing.' - Isabel Allende

Inhoud

Amir en Hassan zijn gevoed door dezelfde min en groeien samen op in de hoofdstad van Afghanistan. Als blijk van hun verbondenheid kerft Amir hun namen in een granaatappelboom: ‘Amir en Hassan, de sultans van Kabul’. Maar sultans zijn ze alleen in hun fantasie, want Amir hoort tot de bevoorrechte bevolkingsgroep en Hassan en zijn vader zijn arme Hazaren, in dienst van Amirs vader.
Bij de jaarlijkse vliegerwedstrijd in Kabul is Amir de vliegeraar, degene die het touw van de vlieger in handen heeft. Hassan is zijn hulpje, de vliegervanger. ‘Voor jou doe ik alles!’ roept Hassan hem toe voordat hij wegrent om de vallende vlieger uit de lucht op te vangen. Die grenzeloze loyaliteit is niet wederzijds. Wanneer er iets vreselijks gebeurt met Hassan verraadt hij zijn trouwe metgezel.
Na de Russische inval vluchten Amir en zijn vader naar de Verenigde Staten. Amir bouwt er een nieuw bestaan op, maar hij slaagt er niet in Hassan te vergeten. De ontdekking van een schokkend familiegeheim voert hem uiteindelijk terug naar Afghanistan, dat inmiddels door de Taliban is bezet. Daar wordt Amir geconfronteerd met spoken uit zijn verleden. Zijn voornemen om zijn oude schuld jegens Hassan in te lossen sleept hem tegen wil en dank mee in een huiveringwekkend avontuur.

Over De vliegeraar

'Een juweeltje. Prachtige beschrijvingen van het Afghaanse leven. Nu besef ik nog meer hoe ontworteld politieke vluchtelingen zich moeten voelen en hoezeer zijn hunkeren naar hun land en cultuur. (…) toch heeft dit boek mij verschillende malen boos gemaakt en ook tot tranen geroerd.' - Bettine Vriesekoop, Plus Magazine

'Breed verhalend, gedetailleerd, meeslepend, met veel wendingen, crises, knokpartijen en drama's in de plot. Als lezer hoef je niet veel meer te doen dan je te laten bekoren.' - Margot Dijkgraaf, NRC Handelsblad

'Voor de inval van Sovjets in 1979 was Afghanistan niet meer dan een woord. Daarna stond de bergstaat voor Taliban en burka's. In De vliegeraar van Kabul geeft de Afghaans-Amerikaanse schrijver Khaled Hosseini zijn geboorteland een kloppend hart.' - Ruud Meijer, Algemeen Dagblad

'… een spannend en ontroerend boek over vriendschap, leugens en verraad. De schrijver is de in de VS woonachtige Khaled Hosseini. De vliegeraar van Kabul is gebaseerd op een kort verhaal dat Hosseini eerder schreef, maar waar hij niet tevreden over was. Zijn schoonvader spoorde hem aan om er een boek van te maken. Daar mogen we de schoonvader dankbaar voor zijn.' - Luc Wierts, Metro

'Wat een prachtig boek (…). Het dramatische verhaal is meeslepend en spannend, teder en pijnlijk. Het doordringt je van de schrijnende gevolgen van verraad en leugens. (…) De vliegeraar van Kabul zit vol onverwachte plotwendingen die verbijsteren en ontroeren. Je móet verder lezen. Niet alleen steek je intussen veel op over Afghanistan en zijn bewonders, het boek zet je ook aan het denken: wat had ík in die situatie gedaan? Hoe dapper moet je zijn?' - Rebecca de Kuijer, Bijeen

'In een sterke en sobere stijl verweeft de auteur de wereldgebeurtenissen, tot aan de aanslagen op het WTC, met het verhaal van een vriendschap die bedreigde wordt door politiek geweld, verraad en een onheilspellend familiegeheim.' - Wordt Vervolgd, blad van Amnesty International

‘Verbijsterend goed, schitterend van taal. De briljante, indrukwekkende plotwendingen maken deze roman onvergetelijk. Het is zowel als een kroniek van een land en een tijdperk als een intens persoonlijk verhaal over hoe de keuzes uit onze jeugd bepalend zijn voor ons verdere leven.’ - Publishers Weekly

‘Hosseini heeft zich niet beperkt tot een ‘coming of age’- geschiedenis of een immigrantenverhaal, maar heeft deze beide aspecten verwerkt in een schrijnend en spectaculair verhaal over innerlijke strijd. Een onweerstaanbaar boek.’ - Kirkus Reviews

Khaled Hosseini

Khaled Hosseini is geboren en getogen in Kabul, als zoon van een diplomaat wiens gezin in 1980 na de Russische inval naar de Verenigde Staten emigreerde. Hij is nu werkzaam als arts in noord-Californië. Hosseini publiceerde diverse korte verhalen, die werden genomineerd voor de Pushcart Prize. De vliegeraar is zijn eerste roman, die meteen zijn internationale doorbraak inluidde.

Discussievragen

1. Als de roman begint herinnert Amir zich hoe hij een steegje inkijkt als hij op zoek is naar Hassan, die voor hem aan het vliegeren is. Als Amir het steegje inkijkt is hij getuige van een tragedie. Als de roman eindigt is Amir aan het vliegeren met Sohrab, de zoon van Hassan, die samen met hem een nieuw leven in Amerika begint. Waarom denk je dat de schrijver ervoor kiest om zijn roman met deze scènes te omlijsten? Verwijs in je antwoord naar de volgende passage: `Afghanen houden ervan om te zeggen: het leven gaat door, het let niet op begin, eind, [...] crisis of catharsis, het kruipt voort als een langzame nomadenkaravaan.' Op welke manier heeft dit citaat met de eerste en laatste scène van de roman te maken?
2. De sterke onderliggende kracht van deze roman wordt gevormd door de relatie tussen Amir en Hassan. Bespreek hun vriendschap. Waarom is Amir er bang voor om Hassans beste vriend te zijn? Waarom test Amir keer op keer Hassans trouw? Waarom heeft hij een hekel aan Hassan? Waarom wil Amir na het vliegertoernooi niet langer Hassans vriend zijn?
3. Als Amir en Hassan vrienden zijn geworden gaan ze vaak naar een granaatappelboom waar ze urenlang lezen en spelen. `Op een zomerdag gebruikte ik een van Ali's keukenmessen om onze namen in de stam te kerven: ``Amir en Hassan, sultans van Kabul''. Door deze woorden werd het bevestigd: de boom was van ons.' Later schrijft Hassan aan Amir dat de boom al jaren lang geen vrucht meer heeft gedragen. Bespreek de betekenis van deze boom.
4. We krijgen al gauw door dat Amir steeds op zoek is naar Baba's aandacht, en vaak het gevoel heeft dat hij geen deel van het leven van zijn vader uitmaakt, zoals uit de volgende passage blijkt: `Als hij vervolgens de deur dichtdeed, vroeg ik me af waarom hij altijd alleen maar aandacht voor volwassenen had. Soms zat ik dan wel twee uur met opgetrokken knieën bij de deur, terwijl ik naar hun stemmen en hun gelach luisterde.' Bespreek de relatie van Amir met zijn vader.
5. Nadat Amir het vliegertoernooi heeft gewonnen, verandert zijn relatie met Baba. Maar hoewel er een vriendschapsband tussen hen ontstaat, voelt Amir zich nog steeds ongelukkig. Waardoor wordt dat gevoel veroorzaakt, en op welke manier heeft Baba daaraan bijdragen? Na verloop van tijd is hun relatie weer net zo als voor het toernooi, en klaagt Amir: `We hebben ons verbeeld dat een stuk speelgoed dat uit papier, bamboe en lijm bestond de kloof tussen ons kon dichten.' Bespreek de betekenis van deze passage.
6. Wanneer Amir zich een Afghaans feest herinnert waarbij een schaap moet worden geofferd, heeft hij het over de ogen van het schaap vlak voordat het dier geofferd wordt. `Ik weet niet waarom ik naar dit jaarlijkse ritueel in onze achtertuin kijk; lang nadat de bloedvlekken in het gras zijn verbleekt heb ik nog steeds nachtmerries. Ik kijk vanwege die blik van aanvaarding in de ogen van het dier. Ik weet dat het absurd is, maar ik stel me voor dat het dier het begrijpt. Ik stel me voor dat het dier begrijpt dat haar naderende ondergang een hoger doel dient.' Waarom herinnert Amir zich dit als hij getuige is van Hassans tragedie in het steegje? Als Amir tegen het eind van het boek Sohrad in het huis van de Taliban ziet komt deze herinnering nog eens bij hem op. Bespreek de betekenis van het beeld in het kader van de roman.
7. Amerika is voor Amir een plek om zijn herinneringen te begraven; voor Baba is Amerika een plek om zich over zijn herinneringen te beklagen. In Amerika zijn er `huizen waarbij vergeleken het huis van Baba in Wazir Akbar Khan er uitzag als een hut van een slaaf'. Wat is er ironisch aan deze uitspraak? Wat is de functie van ironie in deze roman?
8. Wat is de functie van de ironie in het eerste verhaal dat Amir schrijft? Nadat hij Amirs verhaal heeft gehoord, vraagt Hassan: `Waarom vermoordde de man zijn vrouw? Waarom moest hij zich eigenlijk verdrietig voelen om te kunnen huilen? Had hij niet net zo goed aan een ui kunnen ruiken?' Op welke manier vormt deze reactie op het verhaal een metafoor voor Amirs leven? Hoe vat dit verhaal de karakterverschillen tussen Amir en Hassan samen?
9. Waarom is Baba teleurgesteld als Amir besluit schrijver te worden? Tijdens hun ruzie over zijn gekozen carrière denkt Amir bij zichzelf: `Ik besloot dat ik voet bij stuk zou houden. Ik wilde me niet langer voor Baba opofferen. De laatste keer dat ik dat deed, heb ik mezelf geruïneerd.' Wat heeft Amir voor Baba opgeofferd? Hoe heeft Amir zichzelf `geruïneerd'?
10. Vergelijk de relaties van Soraya en Amir met hun vaders. In hoeverre zijn deze relaties het resultaat van hun opvoeding?
11. Bespreek de gevolgen die de voortdurend veranderende politieke verhoudingen in Afghanistan op de personages uit de roman hebben.
12. Als Amir naar Afghanistan teruggaat, logeert hij in het huis van Farid, zijn chauffeur. Als hij vertrekt vertelt hij: `Eerder die ochtend, toen ik zeker wist dat niemand keek, deed ik iets wat ik zesentwintig jaar eerder ook al had gedaan: ik stopte een handvol verkreukelde biljetten onder het matras.' Waarom is dit zo'n belangrijk moment in Amirs reis?
13. Door het hele verhaal heen maakt Baba zich zorgen omdat Amir nooit voor zichzelf opkomt. Wanneer verandert dit?
14. Amirs ontmoeting met Assef in Wazir Akbar Khan vormt een belangrijk keerpunt in de roman. Waarom laat de auteur Amir, Assef en Sohrab op deze manier samenkomen? Wat is de betekenis van het litteken dat deze ontmoeting Amir oplevert? Waarom is dat litteken belangrijk voor Amirs reis naar vergeving en aanvaarding?
15. Als hij in Peshawar in het ziekenhuis ligt, droomt Amir dat zijn vader met een beer vecht: `Ze rollen over het gras, man en beer [...]. Ze vallen met een harde klap op de grond en Baba zit op de borst van de beer, met zijn vingers in de snuit van het beest. Hij kijkt naar me, en dan zie ik het. Hij is mij. Ik vecht met de beer.' Waarom is deze droom in dit stadium van het verhaal zo belangrijk?
16. Amir en Hassan hebben een favoriet verhaal. Heeft het verhaal voor beide mannen dezelfde functie? Waarom vernoemt Hassan zijn zoon naar een van de personages uit het verhaal?
17. Baba en Amir weten dat ze erg van elkaar verschillen. Vaak zijn ze allebei teleurgesteld dat Amir niet de zoon is waarop Baba had gehoopt. Wanneer Amir ontdekt dat Baba tegenover hem over Hassan gelogen heeft, realiseert hij zich `dat Baba en ik meer op elkaar leken dan ik wist'. Hoe denkt Amir nu over zijn vader? Leg uit waarom dit zowel een negatief als een positief inzicht is.
18. Wanneer Amir en Baba naar de Verenigde Staten verhuizen verandert hun verhouding, en Amir begint in te zien dat zijn vader gecompliceerder in elkaar zit dan hij dacht. Bespreek de veranderingen in hun verhouding. Vind je de veranderingen die Baba ondergaat tragisch of juist positief?
19. Bespreek het verschil tussen Baba en Ali en tussen Amir en Hassan. Gedragen Baba en Amir zich op dezelfde manier tegen hun bedienden, en plegen ze op dezelfde manier verraad (als je de daad van Baba tenminste als verraad opvat), of doen ze het op verschillende manieren? Vind je dat dergelijke vormen van verraad in de relatie tussen bazen en bedienden onvermijdelijk zijn, vind je dat het verraad aan karakterfouten van Baba en Amir te wijten is, of vind je dat het verraad het gevolg van omstandigheden en aanleg is?