Leesclubtip Toni Morrison - Een daad van barmhartigheid

Eerdere leesclubtips

Leesclubtip Toni Morrison - <em>Een daad van barmhartigheid</em>

Inleiding

Een daad van barmhartigheid is een ambivalente en onrustbarende roman over de relatie tussen een moeder en een dochter – een moeder die haar dochter afstaat om haar te redden en een dochter die de rest van haar leven probeert deze beslissing te begrijpen. Toni Morrison is geliefd om romans waarin ze het voor velen nog steeds ongemakkelijke Amerikaanse verleden met veel gevoel voor de menselijke dimensie verbeeldt. In Een daad van barmhartigheid keert Morrison terug naar de grote thema’s van haar bekendste werken Beminde en Het paradijs. Het is opnieuw een diepzinnige roman in het indrukwekkende oeuvre van Toni Morrison.

Inhoud

Amerika in de tweede helft van de zeventiende eeuw, de slavernij is nog in opkomst. Jakob is een avonturier en handelaar van Nederlandse komaf die een bedrijfje runt in het ruige Noorden. Hij is tegen mensenhandel maar accepteert toch een jong slavenmeisje als betaling, nadat haar moeder hem hierom gesmeekt heeft. Ondanks de goede bedoelingen van de moeder voelt het meisje, Florens, zich door haar afgewezen. Ze gaat op zoek naar liefde, allereerst bij Lina, een oudere bediende van het huis, maar later ook bij een aantrekkelijke Afrikaanse hoefsmid, door wie haar leven in een stroomversnelling belandt.

Over Een daad van barmhartigheid

‘Toni Morrison is een van de belangrijkste stemmen in de Amerikaanse literatuur.’ – The New York Review of Books

‘Ze is een klassieke Amerikaanse auteur, in de traditie van Poe, Melville, Twain en Faulkner.’ – Newsweek

‘Haar werk is briljant, Toni Morrison is wellicht de beste schrijver van onze tijd.’ – Vogue

‘Met krachtige beelden en een bondige, geheel eigen manier van vertellen voert Toni Morrison de lezer ademloos mee naar het pijnlijke crescendo van de laatste pagina. Wederom een indrukwekkende roman van de schrijfster die in 1993 als eerste zwarte vrouw de Nobelprijs voor literatuur ontving.’ – BOEK Magazine

Toni Morrison

Toni Morrison (Lorain, Ohio, 1931) is een van de grootste Amerikaanse schrijvers van de afgelopen decennia. Ze heeft vele boeken op haar naam staan, waarvan Het blauwste oog, Het lied van Solomon, Beminde en Het paradijs de bekendste zijn. Voor haar werk ontving ze onder meer de Pulitzer Prize, de National Book Critics Circle Award en de Nobelprijs voor de Literatuur 1993.

Discussievragen

1. Florens richt zich in haar verhaal op de hoefsmid op wie ze verliefd is. Ze schrijft op pagina 7: ‘Wat ik je vertel kun je zien als een bekentenis, als je wilt, maar dan wel een vol eigenaardige verschijnselen die zich alleen voordoen in dromen of tijdens de momenten dat het silhouet van een hond opduikt in de stoom van de ketel.’
Op welke manier is haar verhaal een bekentenis? En wat zijn de ‘eigenaardige verschijnselen die zich alleen voordoen in dromen’?
2. Florens schrijft aan de hoefsmid: ‘Ik ben blij dat voor ons de wereld openbreekt, maar het nieuwe doet me huiveren’ (pagina 10). Later schrijft ze: ‘Nu weet ik dat predikanten hier niet geliefd zijn, anders dan bij Senhor’ (pagina 13). Is Florens taalgebruik excentriek of poëtisch? En wat zegt haar manier van schrijven en praten over haar ervaringen en wat voor een persoon zij is?
3. Wat voegt Een daad van barmhartigheid toe aan uw kennis van de geschiedenis van koloniaal Amerika? Zou u de roman ook kunnen lezen als aanvulling op wat u weet over de slavernijgeschiedenis van Nederland op de Nederlandse Antillen en Suriname? Op welke wijze geeft Toni Morrison deze periode een emotionele lading die niet gevonden kan worden in de normale geschiedenisboeken?
4. Een daad van barmhartigheid wordt vanuit verschillende perspectieven verteld. In hoeverre is de manier van vertellen typerend voor het personage? En wat zijn de voordelen om in een roman meerdere personages aan het woord te laten?
5. Jacob Vaark wil niet handelen in mensenvlees en is vastberaden om met zijn eigen handel rijkdom te vergaren ‘zonder met zijn geweten in de knel te komen’ (pagina 40). Hoe rechtvaardigt hij het om geld te verdienen met suikerhandel, waarvoor ook slavenhandel wordt ingezet? Welk punt wil Toni Morrison hiermee maken?
6. Op welke manier verschilt de houding van Jacob richting slaven/werkers met die van de plantagehouder die de moeder van Florens bezit?
7. Als Rebekka ziek wordt, behandelt Lina haar met een mix van kruiden. ‘Ze speelde met de gedachte enkele gebeden op te zeggen die ze bij de presbyterianen had geleerd, maar aangezien die gebeden Meneer niet hadden weten te redden, zag ze ervan af’ (pagina 69). Welke fundamentele verschillen zijn er tussen de praktische natuurlijke geneesmethodes en de meer etherische gebeden van de presbyterianen? Welke rol speelt genezing in deze roman?
8. Rebekka weet dat zij, zelfs als witte vrouw, ‘alleen dienstmeid, prostituee of echtgenote kon worden, en al deden over elk van die beroepen de meest afschuwelijke verhalen de ronde, die laatste mogelijkheid leek haar de veiligste’ (pagina 106). En Linda, Sorrow en Florens weten dat als hun Mevrouw doorgaat, de ‘drie vrouwen en een kind, zonder man, alleen, die aan niemand toebehoorden, een soort loslopend wild waren waar iedereen op kon jagen’ (pagina 80). Wat laat deze roman zien over de onzekere positie van vrouwen, Europeaans en Afrikaans, vrij en slaaf, in die tijd?
9. Rebekka zegt dat zij het geweld in de koloniën – de incidentiele schermutselingen en opstanden – niet vreest, omdat het veel minder angstaanjagend en algemeen is dan het geweld in haar thuisland Engeland. In welke manieren is het ‘ontwikkelende’ Engeland meer primitief dan Amerika?
10. Welke rol speelt het liefdesverhaal tussen Florens en de hoefsmid in het verhaal? Waarom zegt de hoefsmid tegen Florens dat zij een ‘slavin uit vrije wil’ is (pagina 191)?
11. Lina zegt tegen Florens: ‘Nooit zullen wij de wereld vormen. De wereld vormt ons’ (pagina 96). Wat bedoelt Lina hiermee?
12. Waarom dringt Florence moeder er bij Jacob op aan haar dochter te kopen? Waarom beschouwt zij zijn keuze als een daad van barmhartigheid? Wat zegt haar beslissing over de levenscondities waarin zij en anderen worden gedwongen te leven?
13. Het opperhoofd van Lina´s stam zegt over Europeanen: ‘Losgesneden als ze waren van de ziel van de aarde waren ze erop gebrand de grond te kopen, en zoals alle wezen waren ze onverzadigbaar. Ze waren voorbestemd de wereld te vermalen tot een gruwel die alle oorspronkelijke volken zou vernietigen’ (pagina 75). Tot op welke hoogte is dit een accurate vaststelling? In hoeverre gaat Een daad van barmhartigheid over ontheemd zijn?
14. Waarom kiest Toni Morrison ervoor om te eindigen met de stem van Florens moeder? Hoe bepalend is dit eind voor de rest van de roman?
15. Had u de plotselinge draai in het eind voorzien? Zo ja, wanneer en waarom? Zo nee, waarom verraste het eind u?
16. Op welke wijze is het verhaal van de vrouwen in Een daad van barmhartigheid een voorloper op het verhaal van de vrouwen in Beminde, dat zich 2 eeuwen later afspeelt?

Mijn Winkelmand

 

Leesclubtips

Regelmatig nieuwe leesclubtips >>

Win

Ga naar de prijsvraag >>

Zojuist verschenen

Meer zojuist verschenen titels