Leesclubtip Nicolette Smabers - De man van gas en licht

Eerdere leesclubtips

Leesclubtip Nicolette Smabers - <em>De man van gas en licht</em>

Inleiding

Een roman over de relatie tussen een vader en een dochter, over emigratie, over verliefdheid. Eva Porceleyn is zestien jaar als haar ouders haar vertellen dat ze naar Californië gaan emigreren. Ze hopen dat hun dochter een gat in de lucht zal springen, maar die barst in tranen uit. Emigreren naar Amerika? Nee toch! Al zolang als ze leeft hoort ze van dit plan, te lang om het nog serieus te nemen.
'Je mag kiezen, Eva,' zegt haar vader na uren van gesoebat en geschreeuw. 'Meegaan naar het land van de sinaasappels en de wijngaarden, of verzuren in dit koude kikkerland.'

Inhoud

Eva blijft liever in Nederland, en daar komt bij: ze is verliefd. Maar als ze niet meegaat, moet ze haar ouders en haar broer missen en bij een oom en een tante gaan wonen. Gesteld voor deze keuze, probeert Eva de relatie tussen haar vader en zijn oudste broer Leo te begrijpen. Ze denkt terug aan haar kindertijd, toen haar vader haar elke avond verhalen vertelde. Sprookjes, Bijbelverhalen, herinneringen aan het oude Indië werden verweven met verhalen over de lotgevallen van de familie Porceleyn in Nederlands-Indië. Iets van het verleden alleen? Nee, ook in het naoorlogse Den Haag spelen die tegenstellingen een rol van betekenis, zelfs binnen éen familie.
Als meisje van zeven snapte Eva niet wat er allemaal speelde. Als zestienjarige komt ze er langzaam maar zeker achter dat sommige wonden, hoelang geleden ook ontstaan, heel moeilijk helen. Haar zoektocht voert haar onder meer naar de jaren twintig van de vorige eeuw, naar een schoolplein in een stadje op Midden Java, waar haar vader en zijn broers – kinderen nog – een strijd uitvechten die ook daarbuiten woedt: die tussen blanke en bruine Nederlanders
Eva en haar vader forceren met hun unieke samenspraak steeds nieuwe doorkijkjes naar het ‘met stilzwijgen betoverde verleden.’

Nicolette Smabers

Nicolette Smabers (1948) debuteerde in 1983 met De Franse tuin, die zeer goed werd ontvangen. Daarna publiceerde zij Portret van mijn engel (1987) en de novelle Chinezen van glas (1991), alsook enkele kinderboeken. In 1992 kreeg Smabers de Halewynprijs toegekend. Na enige jaren van stilte verscheen in het voorjaar van 2003 haar eerste roman, Stiefmoeder. De thematiek van dit boek komt overeen met haar oudere werk: opnieuw staat het zwijgen binnen een familie centraal. 'Vertellen is een daad van liefde', zo staat in het interview dat Jan-Hendrik Bakker met Smabers afnam voor de Haagsche Courant, en dat is een tekenende uitspraak: door nauwgezet en subtiel op te tekenen wat ouders hun kinderen aandoen door ze het recht op de waarheid te ontzeggen, ontstaat een beeld van het scheefgroeien van de door kinderen beleefde werkelijkheid. In het voorjaar van 2004 verscheen een herziene bundeling van haar eerste drie boeken onder de titel De Franse tuin. Verhalen en novellen.

De man van gas en licht verscheen in 2009.

Discussievragen

1. In ‘De man van gas en licht’ onderzoekt Eva Porceleyn de voorgeschiedenis van haar familie door het gesprek met haar vader aan te gaan. Wat drijft haar? Wat maakt haar pogingen succesvol?

2. ‘Hoe komt het dat Eva’s vader de aansluiting mist met de naoorlogse Nederlandse samenleving?’

3. Als je een typering zou moeten geven van deze roman, in welk genre zou deze roman dan passen, en waarom?’

4. Freek Porceleyn komt in botsing met het verzuilde Nederland. Hij wil katholiek zijn op zijn eigen manier. Zouden zijn ideeën over God en religie passen in deze tijd?

5. Wat is de functie van het sprookje in de gesprekken tussen de zevenjarige Evan en haar vader?’

6.Naast ‘couleur locale’ (Den Haag, Nederlands-Indië) zou je bij deze roman kunnen spreken van ‘couleur temporale’ (jaren ’50 en ’60 van de vorige eeuw). Maakt dit ‘De man van gas en licht’ tot een nostalgische roman?

7. Maup Timmermans, Eva’s stille liefde, wordt geweerd uit de familie Porceleyn, niet alleen hij. Wat steekt hierachter?

8. Is dit een roman over ‘wortelen’, of gaat het meer over zoeken naar ‘wortels’?

Quotes

24 oktober 2009 – Trouw – recensie
‘Smabers weet precies en beeldend vorm te geven aan Eva’s leven.’

25 november – De Limburger – recensie
‘Smabers geeft dit toegankelijke, strak gecomponeerde verhaal een extra dimensie door het te voeden met een feeërieke sfeer.’

November 2009 – Opzij – bericht in boekenrubiek
‘Fijnzinnige Haagse roman.’

2 december 2009 – 8weekly – recensie
‘Smabers schrijft uitstekende, enigszins raadselachtige boeken met een eigen stempel. Het wordt tijd dat een groter publiek haar ontdekt.’

4 december 2009 – Nederlands Dagblad – recensie
‘Eva heeft veel fantasie en ze is ook gevoelig voor het mystieke. (...) Op filosofische wijze wordt in deze roman het aardse leven met het bovennatuurlijke vermengd.’

30 december 2009 – HP/De Tijd – recensie
‘Je blijft lezen, want Nicolette Smabers heeft een prettige schrijfstijl.’

30 januari 2010 – Recensieweb – recensie
'Verrassende reis door familieverleden.'